18 Mayıs 2013, 19:09

Şeyh Şamil Kaluga’da

Şeyh Şamil Kaluga’da

Rusya’nın başkenti Moskova’nın 170 km güneybatı

Rusya’nın başkenti Moskova’nın 170 km güneybatısındaki Kaluga kentinde iki hafta önce “Şeyh Şamil Kaluga’da” ve “Dağıstan halkının el sanatları” adlı sergiler açıldı.Türkiye’de de son derece saygın bir din adamı olarak bilinen Şeyh Şamil, ayrıca vefatından sonra Türk ordusuna katılan büyük oğlu Gazi Muhammed’in paşa rütbesine kadar yükselmesiyle de tanınıyor. Gazi Muhammed Paşa, 1902 yılında Medine’de vefat etti ve babasının yanında defnedildi. Küçük oğlu Muhammed Kamil ise hayatı boyunca Türkiye’de yaşadı, mezarı İstanbul’da bulunuyor. 2011 yılında Yalova’da Şeyh Şamil’in heykeli açıldı. Heykel fikri, Türkiye’de yaşayan bir Dağıstanlı, “Kafkas-Merkez” kurumunun başkanı Aydemir Mehmet’e aitti.İmamın Kaluga günlerine gelince, Rusya’nın Sesi radyosu muhabiri, bu konuyu Şeyh Şamil Ev Müzesi yöneticisi Tamara Grişina’ya sordu. Ancak önce kısa bir bilgi verelim:

26 Haziran 1797 yılında Batı Dağıstan’ın Gimri köyünde doğan Şeyh Şamil, Kuzey Kafkas halklarının önderidir. 1834 yılında Kuzey Kafkas İmameti adlı teokratik bir devletin önderi (imam) olarak kabul edildi. İmamet bünyesi altında Batı Dağıstanlıları, Çeçenleri ve Çerkezleri birleştirdi. Uzun yıllar Rusya İmparatorluğuna karşı savaştı, ancak 1859 yılında Gunib kalesine saldıran Prens Baryatinski’nin başkanlığındaki Rus ordusuna direndikten sonra, savaşı kazanmak için hiçbir umudunun kalmadığını ve sürdürmesinin halkı için tehlikeli olduğunu belirtti ve Çarlık yetkilileriyle görüşmeler yaparak silah bırakma yolunu seçti. Güvenlik garantisi ve son derece onurlu bir barış anlaşmasını elde eden imam, Peterburg’da imparator tarafından son derece nazik bir şekilde kabul edildikten sonra saygın tutsak olarak esaret yıllarını geçireceği Kaluga’ya gönderildi.

Önce Kaluga’da, ardından Kiev’de bir süre yaşadıktan sonra Gunib anlaşmasında da öngörülen Hac’a gitmek için izin aldı. Mekke’nin ardından ziyaret ettiği Medine’de 4 Şubat 1871 yılında vefat etti.

Şeyh Şamil Kaluga’da tam 9 yıl (1859-1868) yaşadı. İkameti, kent için büyük bir önem taşıyordu. Kaldığı ev, hâlihazırda Kaluga Bölge Müzesi olan bina, o dönemden bu yana iyi bir şekilde ve titizlikle korunuyor. Müze yöneticisi imamın bu kentteki yaşamını anlattı.

Sergi ne zaman açıldı ve ne zamana kadar çalışacak?

“Dağıstan halklarının el sanatları” sergisi iki haftadır açık ve en az sonbahara kadar çalışmaya devam edecek ve bu süre içinde yeni eşyalarla zenginleştirilecek. En azından Dağıstan temsilcileri, açılış töreninde bu konuda söz verdi. “Şeyh Şamil Kaluga’da” sergisi ise daima açık ve istenilen her zaman ziyaret edilebilir. Ancak koleksiyonunun Dağıstan Müzesi’nden getirildiğini ve çok sayıda silahın sergilendiğini kaydetmem gerek.

Ünlü altın kılıcı da sergileniyor mu?

Evet, elbette. İmparator II. Aleksandr tarafından Şeyh Şamil’e hediye edilen kılıç da sergileniyor. Tabii ki müzeler, koleksiyonundaki eşyaları kolay kolay vermez. Aslında eski dönemlerde müzemizde kılıç dâhil birçok eşyası bulunuyordu. Ancak 1932 yılında Dağıstan hükümetinin isteği üzerine Şeyh Şamil’in özel eşyaları memleketine gönderildi. Müzemizde orijinal eşyalar arasında sadece Kaluga’da yapılan fotoğrafları kaldı. Ayrıca Şeyh Şamil’in emeklilik parası karşılığında imzaladığı makbuzlar da var.

Bulunduğumuz bina hakkında bilgi verir misiniz? Şeyh Şamil bu binanın hepsini mi kullanıyordu?

Evet, binanın tüm üç katını da kullanıyordu. Müştemilattan olan binada ise önce icra memuru, ardından da büyük oğlu ve eşi yaşıyordu. Bahçede hamam ve havuz, ayrıca özel olarak yapılan cami vardı.

Yani Şeyh Şamil, Kaluga’da da halkının geleneklerine uymaya devam ediyordu?

Kesinlikle. Çok sade bir yaşam tarzı vardı. İslam’ın gerektirdiği beş vakit namazı hiç kaçırmazdı. Erken uyur, erken kalkardı. Onunla birlikte üç sadık müridi de Kaluga’ya taşınmıştı. Aralarında biri saymandı, çünkü Şamil asla paraya el sürmezdi. İkincisi, Tavuş, dini protokole uyulmasını denetlerdi. Tavuş, sofraya helal gıdanın konulmasını kontrol ederdi. Üçüncüsü de korumasıydı.

Şeyh Şamil’in çok aktif bir sosyal hayatı olduğu söyleniyor. Diğer taraftan da evine erken döndüğünü ve her yönüyle gerçek bir Müslüman olduğunu belirttiniz. Bu kombinasyonu nasıl başarıyordu?

Şeyh Şamil ve yanındaki erkekler, kente geldiği ilk dakikadan itibaren büyük bir popülerlik kazandı. Birlikte sosyal etkinliklere katılıyor, eğitim merkezlerini, özel evleri ziyaret ediyordu. Vali Artsemoviç’le, Kaluga’nın önde gelen soylusu Şükin’in ailesiyle arkadaşlık bağları kurmuştu. Komutan Çiçagov’un ailesiyle çok iyi dostluğu vardı. Komutanın eşi Maria Nikolayevna, yazdığı “Şeyh Şamil Kafkasya’da ve Rusya’da” adlı kitabında anılarını paylaşıyor. İmamı gizlice gözetleyen memurlar, 15 maddelik talimata uyuyordu. Talimatta, memurların katiyen sıvışık olmamaları ve Şamil ailesinin erkek kısmına karşı görevlerini makul bir şekilde yerine getirmeleri konusunda uyarılar bulunuyordu. Şamil ailesinin kadın kısmı da zaten herkesten saklanıyordu ve aile reisinin tam kontrolü altından bulunuyordu

Yani bina da erkek ve kadın olmak üzere ikiye bölünmüştü?

Bu bina, Şeyh Şamil gittikten sonra defalarca yeniden yapılandırılmıştı. Hiç dokunmadan kalan tek oda, şu anda serginin bulunduğu odadır. Bu odaya anıt gözüyle bakıyoruz. O dönemde kadınlar üçüncü katta kalıyordu. İki eşi ve kızları vardı. İlk eşi Zaidat, ikincisi Ermeni asıllı Anna İvanovna Uluhanova, İslam’ı kabul ettikten sonra Şuanat adını aldı. İkinci kat, oğlu Gazi Muhammed’e ve eşi Kerimat’a ayrılmıştı. Birinci katı ise oğlu Muhammed Şali kullanıyordu.

Şeyh Şamil’in gelişi için yapılan ev hazırlıkları hakkında ilginç bir hikâye var. Ailesine özel olarak binadaki tüm sobalar değişime uğramıştı. Kaloriferciler eve girmesin diye odalardaki sobalar dışarıya çıkarılmıştı. Şark kadınları, istenmeyen ilgiden titizlikte korunuyordu.

Peki, kent sakinleri arasında popüler olduğu söylenen İmam’ın taşbaskılı portreleri hakkında neler söylenebilir?

Tüm kaynaklar, böyle portrelerin gerçekten de olduğunu yazıyor, ancak biz bulamadık. Buna karşılık, ailenin kadın kısmının Kaluga’da yapılan portreleri çok ilginç. Müslüman kadın yüzünü yabancılara açmamalı, ancak herkes İmam’ın kadın akrabalarıyla tanışmak, görmek istiyordu. Ve bu nedenle kentin önde gelenleri, kadınların fotoğraflarını çekmeye izin vermesi için Şamil’e başvurdu. Şamil reddetti. Ancak Kalugalılar ısrar etmeye devam edince İmam, kentlilerle olan güzel ilişkileri bozmamak için, fotoğrafçının kadın olması şartıyla isteklerini kabul etti. Şeyh Şamil aslında kadın fotoğrafçının bulunamayacağını düşünüyordu. Oysa kentte böyleleri vardı.

Yani Şeyh Şamil, daha sonra bu fotoğrafları erkekler görecek diye bozulmuyordu?

Hayır. Sadece Şuanat’ın fotoğrafına bozuldu. Onu böyle görünce, “Böyle görmektense kafasız olduğunu görseydim daha iyi olurdu” dedi.

Şamil’in torunları serginin açılışına geldi mi?

Hayır, şimdiye kadar kimse gelmedi. Ancak torunlardan biri ziyaret edecek diye söz verdi.

Kaluga sakinleri bu sergiyi nasıl karşıladı?

Sergi, henüz iki haftadır açık, ancak sıra dışı bir ilgiyle karşılaştık. Kafkas temsilcileri ve diğer Müslümanlar sıkça geliyor. Ruslar arasında da ilgi büyük. Çünkü Şeyh Şamil’in hayatı, Kaluga tarihinde büyük bir sayfa anlamına geliyor. Kentte İmam’dan önce de Müslümanlar vardı, ancak bu düzeyde değildi. Bu nedenle Kaluga’nın İslam tarihi daima Şeyh Şamil’in ismiyle bağlantılı olacak.

Muhatabımızın söylediklerine ilave olarak, Şeyh Şamil’in 1866 yılında Kaluga Valiliği’nde İmparatora biat ettiği sırada fotoğrafçı Goldberg’in, binanın konferans salonunda yaşananları ölümsüzleştirmek istediğini söylememiz gerekiyor. Ancak dönemin teknolojisi, bu denli kalabalığı bir arada fotoğraflamaya izin vermiyordu. Bu nedenle Goldberg, her birini ayrı ayrı çektikten sonra montaj yaptı. Fotoğrafın kopyası Kaluga’nın Şeyh Şamil Müzesi’nde bulunuyor.

İmam Şamil, Rusya İmparatoruna biat etmesine ve George Katedrali Başrahibi dahil birçok Rus ile arkadaşlık bağlarını kurmasına rağmen gerçek bir Müslüman ve halkının evladı olmaya devam ederek imanın ve insanlığın vatandaşlığının olmadığını kanıtladı.

 

 

 

  •  
    Ve paylaş