29 Aralık 2012, 11:27

Altay ve Şor mitolojisinde Ülgen tanrısı

Ülgen, yüce tanrı, demiurgos ve gök gürültüsü gönderen, dünyanın gök küresini dolduran aydınlık-temiz ruhların başıdır.

Ülgen, yüce tanrı, demiurgos ve gök gürültüsü gönderen, dünyanın gök küresini dolduran aydınlık-temiz ruhların başıdır. Sıfatları arasında ‘aydınlık’, ‘ak’, ‘ak aydınlık’, ‘ak aydınlık efendi’, ‘yıldırımlar gönderen’, ‘ışıldayan’, ‘Güneşi ve Ay’ı hareket ettiren’, ‘zengin’, ‘bereketli’, ‘mavi’ vardır. Bu sıfatların sonuncusunda genel Türk tanrısı, yaratıcı Tengri ile benzerlik görülmektedir. Ona Kurbustanaka da (‘Kurbustan-baba’) denir. Bu şekilde Moğol gök tanrısı Hormusta ile benzerliği görülür.

Ülgen altın sarayda, altından bir tahtta otururdu, bu yer dünyanın en yüksek, en merkez yerinde, tüm gök cisimlerinin üzerinde bulunurdu. Burasının dünya dağının tepesi olduğuna inanılırdı. Altaylarda buna Altın tau, Şorlarda Pustag denirdi. Diğer efsanelere göre ise göğün 9., 12. ya da 15. katında yaşardı.

Şorlar Ülgen’i uzun sakallı bir yaşlı, Altaylar, Temir-kaan, Sol-tıgan ve D’ajigan adında üç oğlu olan üç başlı biri olarak tasavvur ederlerdi. Diğer mitlerde yedi oğlandan ve yedi (dokuz, oniki) kızlardan, ‘temiz kızlardan’ bahsedilirdi. Ülgen’in oğullarına verilen çok sayıda isim tespit edilmiştir: Örneğin, Karşit, Kara-Kuş, Karaş, Burça-Kaan, Buura-Kaan, Baktı-Kaan ve diğerleri. Hepsi de Altay soylarının koruyucu tanrıları olarak kabul edilirlerdi.

Ülgen’in erkek çocukları arasında, Ülgen’in tanrısal niteliğinin bir parçasında sahip, Ülgen ve insanlar arasında aracılık yapan, dünyanın sonu ile ilgili mitlerin kahramanı aydınlık gök ruhu D’ayık (Yayık)’da adı sayılır.

Yüce tanrının anası, Altayların inanışına göre Taz-Kaan, eşi ise Çaaşin ya da Solton adını taşırdı.

Ülgenin aydınlık niteliğinin karşılığında karanlıkların efendisi olan Erlik bulunur. Genel kabul gördüğü üzere bunlar kardeştirler. Altay evrenin yaradılışı efsanesine göre Ülgen bir ördek kılığında sınırsız ilk okyanus üzerinde uçup durmaktadır, hiç bir ada ya da kara parçası bulamamaktadır. Diğer bir efsaneye göre suyun dışına uzanan tek bir kayanın üzerine gelip konar. Erlik’te kuş kılığında Ülgen’in buyruğu üzerine toprak almak üzere okyanus dibine dalar. Dünya okyanusunda yaşayan Ak ene’den (Ak Ana) eğitim almış Ülgen dünyayı, göğü, tüm canlıları ve dünyanın üzerinde durduğu üç dev balığı yaratır.

Şor efsanesinde ise Erlik ile boşlukta bulunan Ülgen, ‘can sıkıntısından’ göğü, güneşi, ayı, yıldızları ve düz dünyayı yaratırlar. Erlik bu dünya üzerine dağları yerleştirir. Ülgen adına Pustag denilen en yüksek ve güzel olan dağı evi olarak seçer.

İnsanın yaradılışı ile ilgili iyilik ve kötülük nitelikleri de birbirlerini tamamlar: Erlik, Ülgen tarafından yaratılan insana ruhunu üfler.

  •  
    Ve paylaş
Sizce Türkiye Cumhuriyeti’nde başkanlık sistemine ihtiyaç var mı?