17 Nisan 2012, 18:08

Balkarlar ve Karaçayların geleneksel süs eşyaları

Balkarlar ve Karaçayların geleneksel süs eşyaları

Geleneksel karaçay-balkar süs eşyalarının bir çoğu köklerini büyüden, tılsımlardan, koruyucu muskalardan alırlar.

Geleneksel karaçay-balkar süs eşyalarının bir çoğu köklerini büyüden, tılsımlardan, koruyucu muskalardan alırlar. Deniz kabuğu, avlanmış vahşi hayvanların pençeleri, demir para ve diğer bir çok kutsal eşya zaman içinde dekoratif boncuklara, askılara dönüşmüştür.

Aplikasyon, nakış gibi elbise süslemeleri benzer kökene sahiptir. Kutsal objeler ve büyülü işaretler kumaşa da işlenebilirdi. Zaman içinde bu işaretler sadece estetik bir özellik kazanmışlardır, bugün de bu şekilde kullanılmaktadırlar.

Buna örnek olarak elbisenin kordon ile süslenmesi verilebilir. Erkek ve kadın elbiselerinde kordon elbisenin ek yerlerinde kullanılırdı, düğüm ve düğme şekilleri verilirdi. Aynı şekilde eski kafkas halklarında altın sırma da büyük önem taşırdı. Altın sırma sadece elbise süslemesinde değil çeşitli ev eşyalarında da kullanılırdı. Bu tür bir dekorda bezek altın ve gümüş sırmalar kullanılarak yapılırdı. Sadece gümüş sırma ile işlemede daha etkili görünmesi için siyah renkle gölgelendirme yaparlardı.

Genelde kadın göğüs dekoltesi üzerine asılan metal askıların da çok eski kültlere dayanan bir geçmişi vardır. Metal çıngıraklar bir çok eski halklarda koruyucu kabul edilirdi. Balkarlarda, karaçaylarda ve diğer Kuzey Kafkasya halklarında çıngırak ve paranın askı süsü olarak kullanılmasının nedeni budur.

Tüyme denilen metal süs eşyaları da geleneksel kadın kıyafetine kendine has bir hava katar. Bu metalden bir zırha benzer şekilde birbirine bitişik düzende kumaşa dikilen metal tutturmalıklardan yapılan bir süslemedir. Bugünün dekoratif tüymeleri eskiden iki yakayı tutturmak için kullanılırdı. Geniş yayılma alanı olan Türk bezeklerinden koç boynuzu şeklinde tüymeler de görülür.

Kadın kıyafetinde göğüse takılan metal süs eşyaları kemer ile çok güzel bir uyum içindedir. Bu kemer desenli metal plakacıklardan oluşur, bunlar birbirlerine ipek iplik ya da soğuk işleme deri kemer ile tutturulurdu.

Günümüz halk kadın kıyafetlerinde bu metal plakacıklar nakış unsuru olarak kullanılırlar. Balkar ve karaçay ustaları bunlardan daha çok bitkisel bezemeler yaparlar.

Elbiselerin süslemesi için kullanılan altın sırma ile yapılan desenlerin de çok değişik şekilleri vardır. Bu iplikler kare ızgara şekilde, eğik kesik çizgiler halinde, altı açık üçgen ya da kiremit şeklinde birbirlerini kesebilirler. Halk nakış sanatında en çok kullanılan desen baklava şeklidir.

Günümüzde hem balkarlar hem de karaçaylar bu halk kıyafetlerini ve süslemelerini milli bayramlarda ve düğünlerde kullanırlar.

  •  
    Ve paylaş